LỊCH SỬ LỄ ĐẦU DÒNG ĐA MINH BÙI CHU

LỊCH SỬ LỄ ĐẦU DÒNG ĐA MINH BÙI CHU

Một truyền thống đức tin lâu đời gắn liền với lịch sử Giáo phận Bùi Chu

“Hằng năm cứ lễ Đầu dòng
Đoàn con khắp chốn dặn lòng bảo nhau
Ruổi rong, buôn bán nơi đâu
Hễ đầu tháng tám cùng nhau lên đường…”

Mỗi khi tháng Tám về, trong tâm tình hân hoan của người tín hữu Bùi Chu, nhiều người lại hướng lòng về Lễ Đầu Dòng Đa Minh – một truyền thống đạo đức lâu đời đã gắn bó mật thiết với lịch sử Giáo phận Bùi Chu.

Đây không chỉ là ngày kính nhớ Thánh Đa Minh – Tổ phụ Dòng Anh Em Thuyết Giáo, mà còn là dịp để cộng đoàn tín hữu cùng nhau tạ ơn Thiên Chúa, tưởng nhớ các bậc tiền nhân, các vị mục tử và các nhà truyền giáo đã góp phần gieo trồng, vun đắp và bảo vệ đức tin trên mảnh đất Bùi Chu.

Vì sao gọi là “Lễ Đầu Dòng”?

Tên gọi “Đầu Dòng” bắt nguồn từ việc đây là ngày lễ kính Thánh Đa Minh, vị Tổ phụ sáng lập Dòng Anh Em Thuyết Giáo, thường được gọi là Dòng Đa Minh hay Dòng Giảng Thuyết.

“Đầu Dòng” mang ý nghĩa là Đấng đứng đầu, vị Tổ phụ của Dòng Giảng Thuyết, tức Thánh Đa Minh.

Theo lịch phụng vụ cũ, lễ kính Thánh Đa Minh được cử hành vào ngày 04 tháng 8. Về sau, truyền thống mừng Lễ Đầu Dòng tại Bùi Chu tiếp tục được duy trì và trở thành một trong những ngày lễ mang đậm dấu ấn lịch sử, đạo đức và văn hóa Công giáo của giáo phận.

Những dấu tích đầu tiên của Lễ Đầu Dòng

Theo Sử ký Địa phận Trung, khi nói về xứ Phú Nhai (Trà Lũ), có ghi lại:

“Đã lập ra Nhà Chung Bắc Tỉnh lần thứ nhất đời cha Chính Huy là năm 1757, mà các lễ đầu dòng, thì các đấng các cụ cũng về hội mừng lễ Cha cả ta ở đấy nữa”.

Từ tư liệu này, có thể thấy truyền thống Lễ Đầu Dòng đã xuất hiện từ rất sớm. Có khả năng lễ đã được tổ chức từ khoảng năm 1757, hoặc thậm chí trước đó, vào khoảng thời gian các cha Dòng Đa Minh bắt đầu đến truyền giảng tại Địa phận Đông.

Tuy nhiên, trong bối cảnh các cuộc cấm cách và bách hại đạo diễn ra, việc quy tụ đông đảo giáo dân để tổ chức một ngày lễ trọng thể là điều vô cùng khó khăn. Vì thế, trong giai đoạn đầu, Lễ Đầu Dòng có lẽ chủ yếu mang tính chất nội bộ trong hàng giáo sĩ và những cộng đoàn Công giáo địa phương.

Năm 1844 – Lễ Đầu Dòng được tổ chức long trọng

Niên biểu sớm nhất ghi nhận Lễ Đầu Dòng được tổ chức cách long trọng, với đông đảo giáo dân tham dự, là vào năm 1844.

Đây là thời kỳ vua Thiệu Trị trị vì. Mặc dù các sắc lệnh cấm đạo vẫn còn, việc thi hành không quá gay gắt như những giai đoạn sau. Giáo hội tại Việt Nam nhờ đó có được một khoảng thời gian tương đối bình yên.

Sau những năm tháng bách hại khiến đời sống đức tin của các tín hữu gặp nhiều đau khổ, Đức cha Hieronimo Hermosilla Liêm đã tổ chức lễ kính Thánh Đa Minh cách trọng thể tại Nam Am, với mong muốn khích lệ và củng cố lòng đạo đức của cộng đoàn.

Nhà thờ Nam Am khi ấy chỉ là một ngôi nhà nhỏ, được dựng giữa lau sậy và vườn cau. Đức cha đã triệu tập giáo dân từ các xứ lân cận, các thừa sai châu Âu, các linh mục triều cùng đông đảo chủng sinh, thầy giảng và những người phục vụ Nhà Chung.

Nhà thờ được trang hoàng cách đặc biệt. Thánh lễ diễn ra trong bầu khí long trọng và để lại ấn tượng sâu sắc nơi các tín hữu.

Đặc biệt, các hoạt động mừng lễ tiếp tục trong tám ngày, thu hút đông đảo giáo dân đến viếng nhà thờ. Nhân dịp này, Đức cha cũng ban Bí tích Thêm Sức cho nhiều người lớn và trẻ em.

Sự kiện năm 1844 có thể được xem là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử phát triển của Lễ Đầu Dòng.

Lễ Đầu Dòng tại Lục Thủy Hạ năm 1845

Chỉ một năm sau, truyền thống này tiếp tục được tổ chức cách trọng thể tại Lục Thủy Hạ, nay thuộc Liên Thủy.

Theo Sử ký Địa phận Trung của cha Manuel Moreno Trinh, in tại Phú Nhai Đường năm 1916, năm 1845, Đức cha An đã chủ sự Lễ Đầu Dòng tại Lục Thủy Hạ.

Thánh lễ có sự hiện diện của đông đảo các đấng, các cụ, các nữ tu, những người thuộc Nhà Chung và giáo dân từ nhiều nơi trong địa phận. Đặc biệt, có hơn hai vạn giáo dân đến tham dự.

Dịp này cũng trở thành cơ hội để Đức cha triệu tập công đồng riêng của địa phận, cùng bàn bạc những công việc quan trọng nhằm xây dựng và củng cố đời sống Giáo hội.

Từ đây, Lễ Đầu Dòng ngày càng trở thành một sinh hoạt tôn giáo lớn, quy tụ đông đảo giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân.

Phú Nhai – nơi gắn liền với truyền thống Lễ Đầu Dòng

Trong nhiều giai đoạn lịch sử, Phú Nhai giữ một vị trí đặc biệt trong đời sống Giáo hội tại Bùi Chu và cũng là nơi truyền thống Lễ Đầu Dòng được tổ chức long trọng.

Các sử liệu xưa mô tả ngày lễ kính Thánh Đa Minh là dịp các đấng giảng đạo, các linh mục bản quốc và Đức cha trong địa phận cùng quy tụ về nơi Nhà Chung để tham dự đại lễ.

Sau Thánh lễ, đoàn rước tượng Thánh Đa Minh được tổ chức chung quanh nhà thờ. Các thành phần trong Nhà Chung và những người từ các giáo xứ khác về tham dự cùng quy tụ, bày tỏ lòng kính trọng Thánh Đa Minh và tâm tình tạ ơn Thiên Chúa.

Qua những ghi chép này, có thể thấy Lễ Đầu Dòng không chỉ đơn thuần là một ngày lễ phụng vụ, mà còn là dịp quy tụ đại gia đình Giáo phận, nối kết hàng giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân trong một truyền thống đức tin chung.

Dấu ấn của Dòng Đa Minh trên quê hương Bùi Chu

Lịch sử Lễ Đầu Dòng gắn liền với một chặng đường dài của Dòng Đa Minh tại miền Bắc Việt Nam.

Sau khi Địa phận Trung được thành lập ngày 01/09/1848, giáo phận tiếp tục được trao cho các cha Dòng Đa Minh coi sóc. Qua nhiều thế hệ, các vị thừa sai Đa Minh đã tận tụy phục vụ đoàn chiên, truyền giáo, đào tạo nhân sự và đồng hành với các cộng đoàn tín hữu.

Từ năm 1848 đến năm 1936, nhiều thế hệ các Đức cha Dòng Đa Minh đã gắn bó sâu đậm với Giáo phận Bùi Chu. Đặc biệt, trong thời kỳ bách hại đạo, nhiều linh mục, tu sĩ và giáo dân đã can đảm làm chứng cho Đức Tin.

Trong số đó có 6 vị giám mục và 38 vị con cái của Thánh Đa Minh đã được lãnh phúc tử đạo và được tôn phong Hiển Thánh.

Chính vì thế, Lễ Đầu Dòng tại Bùi Chu không chỉ là ngày kính Thánh Đa Minh, mà còn trở thành dịp để cộng đoàn tưởng nhớ những chứng nhân đã hy sinh mạng sống vì Tin Mừng.

Đức cha Đaminh Maria Hồ Ngọc Cẩn và truyền thống Lễ Đầu Dòng

Năm 1936, Đức cha Đaminh Maria Hồ Ngọc Cẩn trở thành vị giám mục bản quốc thứ hai của Giáo hội Việt Nam và là vị Giám mục tiên khởi của Giáo phận Bùi Chu.

Dù vào thời điểm này các cha Dòng Đa Minh đã chuyển sang miền truyền giáo Thái Bình, truyền thống Lễ Đầu Dòng vẫn được tiếp tục duy trì.

Điều đặc biệt là Thánh Đa Minh cũng chính là bổn mạng của Đức cha Hồ Ngọc Cẩn. Vì thế, Lễ Đầu Dòng tiếp tục mang một ý nghĩa đặc biệt đối với đời sống của giáo phận.

Ngày 04/08/1936 – Lễ Đầu Dòng và Thánh lễ mở tay của Đức cha Gioan Casado Thuận OP

Một sự kiện đặc biệt trong lịch sử Lễ Đầu Dòng Bùi Chu diễn ra vào năm 1936.

Ngày 02/08/1936, Đức cha Gioan Casado Thuận OP được tấn phong giám mục tại Nhà thờ Chính Tòa Thái Bình.

Chỉ hai ngày sau, vào ngày 04/08/1936, Đức tân giám mục đã cử hành Thánh lễ Đầu Dòng, đồng thời cũng là Thánh lễ mở tay, tại Nhà thờ Phú Nhai.

Đây được xem là Thánh lễ Đầu Dòng cuối cùng của các thừa sai Dòng Đa Minh tại địa phận Bùi Chu, khép lại một chặng đường dài hiện diện và phục vụ của các thừa sai Đa Minh tại đây.

“Ba lần giám mục, bốn lần thụ phong” trong ngày Lễ Đầu Dòng

Một nét đặc biệt trong lịch sử Lễ Đầu Dòng Bùi Chu là ngày lễ này từng chứng kiến nhiều sự kiện quan trọng của giáo phận.

Ba lễ tấn phong giám mục

Ngày 04/08/1950: Tấn phong Giám mục Đức cha Phêrô Maria Phạm Ngọc Chi.

Ngày 08/08/1979: Tấn phong Giám mục Đức cha Giuse Maria Vũ Duy Nhất.

Ngày 08/08/2001: Tấn phong Giám mục Đức cha Giuse Hoàng Văn Tiệm.

Bốn đợt truyền chức linh mục

Ngày 04/08/1945, các tân linh mục gồm: cha Đinh Cao Đàm, Đinh Thế Hiền, Đỗ Trí Tâm, Nguyễn Xuân Tín và Phạm Năng Tĩnh.

Ngày 04/08/1946, các tân linh mục gồm: cha Phạm Châu Diên, Nguyễn Thanh Điện, Nguyễn Châu Hải, Phạm Văn Hóa, Vũ Đức Khâm, Đinh Quang Lễ và Nguyễn Văn Thông OP.

Ngày 04/08/1947, các tân linh mục gồm: cha Nguyễn Đại Bằng, Trần Thái Đỉnh, Trần Đức Huynh và Nguyễn Quang Lãm.

Ngày 08/08/2013, các tân linh mục gồm: cha Nguyễn Văn Hạnh, Trần Văn Hành, Hoàng Ngọc Khoát, Phan Trung Lăng, Phạm Văn Năng và Trần Duy Khấn.

Những sự kiện này làm cho ngày Lễ Đầu Dòng trở thành một dấu mốc đặc biệt trong đời sống Giáo phận Bùi Chu – nơi nhiều thế hệ linh mục, giám mục được sai đi phục vụ đoàn chiên.

Lễ Đầu Dòng – truyền thống đức tin được trao truyền qua các thế hệ

Qua hàng trăm năm, Lễ Đầu Dòng đã vượt qua những biến động của lịch sử để trở thành một truyền thống quý báu của người Công giáo Bùi Chu.

Từ những ngày tháng khó khăn giữa các cuộc cấm cách, những cuộc quy tụ âm thầm của các tín hữu, đến những đại lễ quy tụ hàng vạn người, Lễ Đầu Dòng luôn mang trong mình một điểm chung: tạ ơn Thiên Chúa và tưởng nhớ Thánh Đa Minh – vị Tổ phụ của Dòng Giảng Thuyết.

Đây cũng là dịp để người tín hữu Bùi Chu nhớ về các vị tiền nhân, các thừa sai, các giám mục, linh mục, tu sĩ và giáo dân đã hy sinh, góp phần xây dựng một Giáo phận giàu truyền thống Đức Tin.

Tạ ơn hôm nay – tiếp nối truyền thống ngày mai

Lễ Đầu Dòng hôm nay không chỉ là sự tiếp nối một nghi lễ đã có từ nhiều thế kỷ, mà còn là dịp để thế hệ hiện tại nhìn lại hành trình Đức Tin của cha ông.

Qua lời chuyển cầu của Thánh Đa Minh, cộng đoàn tín hữu cùng cầu xin Thiên Chúa ban thêm lòng Tin – Cậy – Mến, biết yêu mến Lời Chúa, siêng năng lần hạt Mân Côi và can đảm sống chứng nhân giữa đời.

Như những vần thơ đã viết:

“Cầu xin Cha Thánh nhân hiền
Hộ phù con cái dẫn thuyền ra khơi
Đem danh Chúa đến muôn nơi
Xứng danh tín hữu đời đời Bùi Chu.”

Lễ Đầu Dòng vì thế không chỉ hướng về quá khứ, mà còn mở ra một lời mời gọi cho hiện tại và tương lai: giữ gìn gia sản Đức Tin, trân trọng truyền thống cha ông và tiếp tục làm chứng cho Tin Mừng trên quê hương Bùi Chu.

Mỗi mùa tháng Tám trở về, đoàn con Bùi Chu từ khắp nơi lại tìm về bên nhau, cùng dâng lời tạ ơn Thiên Chúa, kính nhớ Thánh Đa Minh và cầu nguyện cho Giáo phận.

Đó chính là vẻ đẹp của một truyền thống đã được gìn giữ qua bao thế hệ – một truyền thống được viết nên bằng đức tin, lòng trung thành, sự hy sinh và tình yêu dành cho Giáo hội.